CEO Trần Nguyên Thảo chia sẻ góc nhìn về sự trỗi dậy của TikTok, Reels, Shorts và tác động sâu sắc của video ngắn đến báo chí, trang tin điện tử trong kỷ nguyên thuật toán và trí tuệ nhân tạo.
CEO Truyền thông Spotlight Vietnam – Bà Trần Nguyên Thảo
Cuộc chuyển dịch quyền lực lớn nhất của ngành truyền thông
Chưa bao giờ trong lịch sử phát triển của truyền thông Việt Nam, sự cạnh tranh về sự chú ý của công chúng lại khốc liệt như hiện nay. Nếu cách đây hơn một thập kỷ, báo điện tử từng được xem là biểu tượng của cuộc cách mạng thông tin khi thay thế dần vai trò của báo in, thì hiện tại chính báo điện tử lại đang đối mặt với một đối thủ hoàn toàn mới. Đó là các nền tảng video ngắn như TikTok, Facebook Reels hay YouTube Shorts.
Theo CEO Trần Nguyên Thảo, người có 17 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực báo chí và truyền thông, đây không đơn thuần là sự thay đổi về công nghệ mà là một cuộc chuyển giao quyền lực thực sự trong ngành truyền thông. Nếu trước đây công chúng chủ động truy cập vào các trang báo để tìm kiếm thông tin thì ngày nay thuật toán lại chủ động lựa chọn và phân phối nội dung đến từng cá nhân. Sự thay đổi đó làm biến đổi toàn bộ cách thức tiếp nhận thông tin của xã hội.
Khi thuật toán trở thành “tổng biên tập” mới
Theo quan sát của chị Thảo, một trong những thay đổi lớn nhất của thời đại số là quyền lực phân phối thông tin không còn nằm hoàn toàn trong tay các cơ quan báo chí. Trước đây, trang chủ của một tờ báo có thể quyết định đâu là thông tin quan trọng nhất trong ngày. Ngày nay, quyết định đó phần lớn thuộc về các thuật toán công nghệ. Chỉ cần mở điện thoại, người dùng sẽ được đề xuất hàng loạt nội dung dựa trên thói quen, cảm xúc và sở thích cá nhân.
Điều này khiến thời gian dành cho việc đọc các bài viết dài ngày càng bị thu hẹp. Một video dài 30 giây đôi khi có thể tiếp cận lượng người xem lớn hơn hàng chục lần so với một bài phân tích công phu được đầu tư trong nhiều ngày. Theo chị Thảo, chiến thắng của video ngắn không đến từ việc nội dung sâu sắc hơn mà bởi nó phù hợp với nhịp sống nhanh của xã hội hiện đại, nơi con người ngày càng ít thời gian hơn cho việc đọc và suy ngẫm.
Video ngắn chiến thắng sự chú ý, nhưng chưa chiến thắng niềm tin
Tuy nhiên, sẽ là sai lầm nếu nhìn nhận video ngắn như sự thay thế hoàn toàn cho báo chí chuyên nghiệp. Theo chị Thảo, video ngắn rất hiệu quả trong việc truyền tải thông tin nhanh, tạo cảm xúc tức thời và thu hút sự quan tâm của công chúng. Nhưng giữa việc biết một sự kiện đang diễn ra và hiểu bản chất của sự kiện đó vẫn tồn tại khoảng cách rất lớn.
Một video vài chục giây có thể cho người xem biết chuyện gì đã xảy ra, nhưng khó có thể giải thích đầy đủ nguyên nhân, bối cảnh và tác động của vấn đề. Đây chính là không gian mà báo chí chuyên nghiệp vẫn đang nắm giữ. Trong bối cảnh xã hội ngày càng phức tạp, từ kinh tế, chính trị đến công nghệ và môi trường, nhu cầu về những nội dung có khả năng phân tích, kiểm chứng và phản biện chưa bao giờ mất đi. Ngược lại, khi tin giả và thông tin sai lệch xuất hiện ngày càng nhiều, vai trò của những tổ chức truyền thông chuyên nghiệp càng trở nên quan trọng hơn.
Thách thức lớn nhất không phải TikTok mà là sự thay đổi của công chúng
Chị Thảo cho rằng nhiều người đang nhìn nhận chưa đầy đủ về sự trỗi dậy của các nền tảng video ngắn. Theo chị, TikTok hay Reels không phải nguyên nhân khiến báo chí gặp khó khăn mà chỉ là hệ quả của sự thay đổi trong hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng. Người dùng ngày nay muốn tiếp cận thông tin nhanh hơn, trực quan hơn và tương tác nhiều hơn. Họ không còn muốn chờ đợi hay tiếp nhận thông tin theo cách một chiều như trước.
Chính nhu cầu đó đã tạo điều kiện cho các nền tảng video ngắn phát triển mạnh mẽ. Vì vậy, thay vì xem đây là cuộc chiến giữa báo chí và mạng xã hội, các cơ quan truyền thông cần nhìn nhận đây là yêu cầu bắt buộc phải thay đổi để thích nghi với một thế hệ công chúng mới.
Tương lai thuộc về những đơn vị biết kết hợp chiều sâu và công nghệ
Theo chị Thảo, tương lai của truyền thông không nằm ở việc lựa chọn giữa bài viết dài hay video ngắn, giữa báo chí hay mạng xã hội, mà nằm ở khả năng kết hợp những giá trị cốt lõi của nghề báo với các công cụ công nghệ hiện đại. Những cơ quan truyền thông thành công trong tương lai sẽ là những đơn vị vừa giữ được tính chính xác, độ tin cậy và chiều sâu nội dung, vừa biết cách kể chuyện theo ngôn ngữ của thời đại số.
Lịch sử truyền thông đã chứng minh rằng công nghệ luôn thay đổi nhưng nhu cầu về thông tin chất lượng chưa bao giờ biến mất. Video ngắn có thể chiếm lĩnh thời gian sử dụng điện thoại của công chúng, nhưng niềm tin, sự xác thực và giá trị tri thức mà báo chí mang lại vẫn là những yếu tố khó có thể thay thế.
Trong kỷ nguyên mà thuật toán quyết định phần lớn những gì con người nhìn thấy mỗi ngày, báo chí chuyên nghiệp có thể không còn là người nhanh nhất, nhưng vẫn là một trong những người đáng tin cậy nhất. Theo chị Thảo, tương lai sẽ không thuộc về nền tảng sở hữu nhiều lượt xem nhất mà thuộc về những đơn vị có khả năng duy trì niềm tin của công chúng trong một môi trường truyền thông ngày càng phức tạp và phân mảnh.